غلامحسين افضل الملك
49
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
واقع شدهاند . بمحمدآباد در باغ فرود آمدم و به اطراف گردش كردم معلومم شد كه قبل از شادياخ بناى شهر نيشابور در اينجا بوده است . مويّد قول من و قول اهالى اين است كه در حوالى و اطراف محمدآباد دهاتى است كه آنها را « قطنآباد » و « آهنگران » و « دهزرگر » و « فولادفروش » و « دهسنگ » و « دهنعلى » ميگويند . كنون در اين دهات نه پنبه و نه آهن و نه زرگرى و نه فولاد و نه سنگتراشى و نه نعلبندى است . پس تسميهء اين دهات به اين اسامى از اين جهت است كه پيش از اين محلات نيشابور بوده و بواسطهء بازار ملاحان و آهنگران و زرگران و فولادفروشان و سنگتراشان و نعلبندان . پس از خرابى شهر اين دهات باسم بازارهاى شهر ناميده شده است . شب شنبهء دوم جمادى الآخره از نيشابور به طرف قدمگاه حركت كرديم . مسافت راه چهار فرسنگ است در اطراف جاده بسى دهاتها و كلاتهاى معموره است . اسامى دهات كه وصل بجاده است از اينقرار است . « شاهآباد » . « درخت ايك » . چون درخت ايك در اينجا است لهذا به همين اسم ناميده شده است . و « عباسآباد » . در نزديك عباسآباد در كنار جاده دهى موسوم به « اردغش » است . صد و بيست خانوار رعيت دارد . مشغول زراعت و دهقنت هستند . لهجه و لسان آنها تركى است . اصلا اهل ايروان هستند بزرگ شاهنشاه ذو الاقتدار نادر شاه « 1 » افشار آنها را از ايروان بايران آورده در اينجا مسكن داده است الآن اهل اردغش شصت نفر سوار بديوان ميدهند كه در حكومت نيشابور مشغول خدمت هستند . از عباسآباد كه لختى رانده شود در سر سه فرسخى جائى است كه به « سرآببرج » معروف است نهر روانى دارد كه آب آن بقريهء برج ميرود . در پاى نهر قهوهخانه دارد كه زوار ساعتى در آنجا راحت كنند . بالاى اين نهر آب ، طرف كوه قريهء
--> ( 1 ) - نادر شاه افشار مؤسس سلسلهء افشاريه است . مرد خودساخته به تمام معنى كه مستغنى از هرگونه تعريفى است ( متولد 1100 و مقتول در سال 1160 در فتحآباد قوچان ) ملقب به طهماسبقلى و پس از شكست اشرف افغان در ناحيهء مهماندوست دامغان و مورچه خورت ، اصفهان پايتخت سلاطين صفوى را كه مدت چندين سال در تصرف افاغنه -